Η ιστορία του νησιού Σάσων (Sazan), από την αρχαία Saso ως το θαλάσσιο πάρκο

Η ιστορία του νησιού με μια ματιά

Σε λίγο περισσότερο από έναν αιώνα η Σάσων πέρασε από ιταλική κτήση σε κλειστό αλβανικό στρατιωτικό νησί και έπειτα σε προστατευόμενο τόπο ανοιχτό στους επισκέπτες. Αυτοί είναι οι σταθμοί της με χρονολογική σειρά· οι ενότητες που ακολουθούν εξηγούν τον καθένα και κατονομάζουν τις πηγές τους, ενώ οι κυριότερες παρατίθενται στο τέλος της σελίδας.

• Αρχαιότητα: το νησί είναι γνωστό ως Σάσων στα ελληνικά και Saso στα λατινικά.
• 1914: το νησί περνά στα χέρια της Ιταλίας, που το ονομάζει Saseno.
• 1920: η Αλβανία αναγνωρίζει το νησί ως ιταλική κτήση.
• 1947: η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία αναγνωρίζει το Saseno ως αλβανικό έδαφος.
• Δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου: κλειστή στρατιωτική ζώνη.
• 2010: η θάλασσα γύρω από το νησί εντάσσεται στο μοναδικό εθνικό θαλάσσιο πάρκο της Αλβανίας.
• Ιούλιος 2015: το νησί ανοίγει για το κοινό.

Αρχαία ονόματα: Σάσων και Saso

Στην αρχαιότητα το νησί ήταν γνωστό ως Σάσων στα ελληνικά και Saso στα λατινικά. Η Encyclopaedia Britannica του 1911 έγραφε ακόμη για «το νησί Saseno, την αρχαία Saso», συνδέοντας το ιταλικό όνομα με το κλασικό. Μεταγενέστερες αφηγήσεις για αρχαίες μάχες και μεσαιωνικές βάσεις στο νησί δεν περιλαμβάνονται εδώ, επειδή οι πηγές τους δεν μπόρεσαν να επαληθευτούν.

1914–1947: το Saseno υπό ιταλική κυριαρχία

Από το 1914 το νησί βρισκόταν στα χέρια της Ιταλίας, που το ονόμαζε Saseno. Σύμφωνα με το λήμμα της εγκυκλοπαίδειας Treccani για τη Βλόρα, οι ιταλικές δυνάμεις κατέλαβαν την πόλη στις 28 Δεκεμβρίου 1914· όταν η Ιταλία επέστρεψε τη Βλόρα στην Αλβανία με τη συμφωνία των Τιράνων τον Αύγουστο του 1920, κράτησε μόνο το νησί. Την ίδια χρονιά η Αλβανία αναγνώρισε τη Σάσων ως ιταλική κτήση.

Η ιταλική εγκυκλοπαίδεια Treccani καταγράφει ότι η ιταλοαλβανική συνθήκη της 3ης Αυγούστου 1920 επιβεβαίωσε το δικαίωμα κυριότητας της Ιταλίας και ότι η Διάσκεψη των Πρεσβευτών στο Παρίσι το επικύρωσε στις 9 Νοεμβρίου 1921. Για το επόμενο τέταρτο του αιώνα το Saseno ήταν ιταλικό έδαφος, περίπου 5 χλμ. από τις αλβανικές ακτές.

Ναυτικός σταθμός στον Μεσοπόλεμο

Στον Μεσοπόλεμο η Ιταλία χρησιμοποίησε το Saseno ως ναυτικό σταθμό στην είσοδο του κόλπου της Βλόρας. Η εγκυκλοπαίδεια Treccani, στο λήμμα του 1936, απαριθμεί τις εγκαταστάσεις που ακολουθούν και σημειώνει τι έλειπε από το νησί: δεν είχε νερό ούτε καλλιεργήσιμη γη, και επομένως ούτε μόνιμους κατοίκους.

• Φρουρά του ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού.
• Προστατευμένο λιμάνι πίσω από κυματοθραύστη 250 μ. με αποβάθρα, στον όρμο San Nicolò (Αγίου Νικολάου).
• Τηλεγραφικό καλώδιο προς τη Βλόρα και προς το Ότραντο της Ιταλίας.
• Σταθμός ασυρμάτου.

1947: ξανά στην Αλβανία

Η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία, που υπογράφηκε στο Παρίσι στις 10 Φεβρουαρίου 1947, επέστρεψε το νησί στην Αλβανία. Το σχέδιο του άρθρου, όπως καταγράφεται στη σειρά Foreign Relations του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, αναφέρει σε μετάφραση: «Η Ιταλία αναγνωρίζει ότι η νήσος Saseno αποτελεί μέρος του εδάφους της Αλβανίας και παραιτείται από κάθε αξίωση επ’ αυτής».

Δεκαετίες ως κλειστό στρατιωτικό νησί

Υπό αλβανική διοίκηση η Σάσων ήταν επί πολλά χρόνια κλειστή στρατιωτική ζώνη. Η Εθνική Υπηρεσία Τουρισμού της Αλβανίας περιγράφει τα απομεινάρια μιας στρατιωτικής βάσης στο νησί, με σήραγγες και κτίρια από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, και η Εθνική Υπηρεσία Ακτογραμμής σημειώνει ότι το ναυτικό στρατιωτικό λιμάνι του νησιού κατασκευάστηκε στον όρμο Shën Kolla της ανατολικής ακτής.

Πολλές δημοφιλείς ιστορίες για το τι περιείχε η βάση δεν στηρίζονται σε αξιόπιστες πηγές, γι’ αυτό δεν περιλαμβάνονται εδώ. Όσα φαίνονται σήμερα είναι εγκαταλελειμμένα μπούνκερ και κτίρια, που τα βλέπει κανείς απ’ έξω.

2010 και 2015: θαλάσσιο πάρκο και άνοιγμα στους επισκέπτες

Το 2010 η θάλασσα γύρω από τη Σάσων και κατά μήκος της χερσονήσου Καραμπούρουν κηρύχθηκε Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Καραμπούρουν-Σάσων, το μοναδικό θαλάσσιο εθνικό πάρκο της Αλβανίας. Έχει χαρακτηριστεί εθνικό πάρκο (κατηγορία II της IUCN) και, σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Προστατευόμενων Περιοχών, μια κυβερνητική απόφαση του 2022 το επέκτεινε ελαφρά, σε περίπου 12.400 εκτάρια.

Πέντε χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2015, η Εθνική Υπηρεσία Ακτογραμμής άνοιξε για το κοινό και την ίδια τη Σάσων. Όσοι αποβιβάζονται σήμερα εκεί διασχίζουν τα προστατευόμενα νερά του πάρκου για να φτάσουν στο νησί.

Η Σάσων σήμερα

Τη σεζόν του 2026 το νησί λειτουργεί ως ημερήσιος προορισμός υπό στρατιωτική εποπτεία. Σύμφωνα με την Triton, η προβλήτα ελλιμενισμού επιτηρείται από τον αλβανικό στρατό, με ώρες αποβίβασης από τις 08:00 ως τις 19:00, η είσοδος είναι δωρεάν, την παραλία τη διαχειρίζεται ένας επενδυτής, και ξαπλώστρες, ομπρέλες, φαγητό και ποτά διατίθενται στο νησί επί πληρωμή.