De geschiedenis van het eiland Sazan, van Saso tot het mariene park

De geschiedenis van Sazan in het kort

In iets meer dan een eeuw veranderde Sazan van Italiaans bezit in een gesloten Albanees militair eiland en daarna in een beschermde plek die open is voor bezoekers. Hieronder staan de keerpunten op volgorde; de secties verderop lichten ze één voor één toe en noemen hun bronnen, waarvan de belangrijkste onderaan de pagina staan.

• Oudheid: in het Grieks Sason en in het Latijn Saso genoemd.
• 1914: in handen van Italië, dat het eiland Saseno noemde.
• 1920: Albanië erkent het Italiaanse bezit van het eiland.
• 1947: het Vredesverdrag met Italië erkent Saseno als Albanees grondgebied.
• Decennia van de Koude Oorlog: een gesloten militair gebied.
• 2010: de omringende zee wordt deel van het enige nationale mariene park van Albanië.
• Juli 2015: het eiland wordt opengesteld voor het publiek.

Namen uit de oudheid: Sason en Saso

In de oudheid heette het eiland Sason in het Grieks en Saso in het Latijn. De Encyclopaedia Britannica van 1911 schreef nog over ‘het eiland Saseno, het oude Saso’ en verbond zo de Italiaanse naam met de klassieke. Latere verhalen over veldslagen uit de oudheid en middeleeuwse bases op het eiland laten we hier weg, omdat hun bronnen niet te controleren waren.

1914–1947: Saseno onder Italiaans bewind

Vanaf 1914 was het eiland in handen van Italië, dat het Saseno noemde. Volgens het lemma over Vlorë in de encyclopedie Treccani bezetten Italiaanse troepen de stad op 28 december 1914; toen Italië Vlorë met het akkoord van Tirana van augustus 1920 aan Albanië teruggaf, hield het alleen het eiland. In datzelfde jaar erkende Albanië het Italiaanse bezit van Sazan.

Volgens de Italiaanse encyclopedie Treccani bevestigde het Italiaans-Albanese verdrag van 3 augustus 1920 het Italiaanse recht op het eiland, en bekrachtigde de Ambassadeursconferentie in Parijs dat op 9 november 1921. Een kwart eeuw lang was Saseno daarna Italiaans grondgebied, op ongeveer 5 km van de Albanese kust.

Een marinestation tussen de wereldoorlogen

Tussen de twee wereldoorlogen gebruikte Italië Saseno als marinestation bij de ingang van de Baai van Vlorë. De encyclopedie Treccani noemt in haar lemma uit 1936 de onderstaande voorzieningen en vermeldt ook wat er op het eiland ontbrak: er was geen water en geen landbouwgrond, en dus woonde er niemand permanent.

• Een garnizoen van de Italiaanse marine.
• Een beschutte haven achter een golfbreker van 250 m met een kade, in de baai van San Nicolò (Sint-Nicolaas).
• Een telegraafkabel naar Vlorë en naar Otranto in Italië.
• Een radiostation.

1947: terug naar Albanië

Het Vredesverdrag met Italië, op 10 februari 1947 in Parijs ondertekend, gaf het eiland terug aan Albanië. Het ontwerpartikel dat in de reeks Foreign Relations van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken is opgenomen, luidt in vertaling: ‘Italië erkent dat het eiland Saseno deel uitmaakt van het grondgebied van Albanië en doet afstand van alle aanspraken daarop.’

Decennia als gesloten militair eiland

Onder Albanees bestuur was Sazan jarenlang een gesloten militair gebied. Het Nationaal Agentschap voor Toerisme van Albanië beschrijft de resten van een militaire basis op het eiland, met tunnels en gebouwen uit de tijd van de Koude Oorlog, en het Nationaal Kustagentschap vermeldt dat de militaire marinehaven van het eiland werd aangelegd in de baai van Shën Kolla aan de oostkust.

Veel populaire verhalen over wat er op de basis te vinden was, worden niet door betrouwbare bronnen gestaafd en blijven hier daarom achterwege. Wat vandaag zichtbaar is, zijn verlaten bunkers en gebouwen, die u van buitenaf bekijkt.

2010 en 2015: eerst een marien park, daarna open voor bezoekers

In 2010 werd de zee rond Sazan en langs het schiereiland Karaburun uitgeroepen tot het Nationaal Marien Park Karaburun-Sazan, het enige mariene nationale park van Albanië. Het is ingedeeld als nationaal park (IUCN-categorie II), en volgens het Nationaal Agentschap voor Beschermde Gebieden werd het in 2022 bij regeringsbesluit iets vergroot, tot ongeveer 12.400 hectare.

Vijf jaar later, in juli 2015, stelde het Nationaal Kustagentschap Sazan zelf open voor het publiek. Wie er nu aan land gaat, vaart daarvoor door het beschermde water van het park.

Sazan vandaag

In het seizoen 2026 is het eiland een dagbestemming onder militair toezicht. Volgens Triton staat de aanlegpier onder controle van het Albanese leger, kunt u er van 08:00 tot 19:00 aan land, is de toegang gratis, wordt het strand geëxploiteerd door een investeerder en zijn ligbedden, parasols, eten en drinken op het eiland tegen betaling verkrijgbaar.